Sinds 2 februari 2025 geldt artikel 4 van de AI-verordening, beter bekend als de AI Act. Het is een korte bepaling met een concreet gevolg voor uw kantoor: iedereen die met AI werkt, moet er voldoende van begrijpen, en u moet dat kunnen aantonen.

Dat laatste woord doet het werk. Niet weten, maar aantoonbaar.

Wat er precies staat

Artikel 4 verplicht zowel aanbieders als gebruikers van AI-systemen te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel. Het gaat om iedereen die een AI-systeem bedient, instelt, of beslissingen neemt op basis van wat eruit komt.

Er staat geen opleidingseis in, geen certificaat, geen urenaantal. Dat maakt het makkelijker en moeilijker tegelijk: u bepaalt zelf wat toereikend is, en u draagt zelf het risico als een toezichthouder daar anders over denkt.

De verplichting geldt ongeacht kantoorgrootte. Een kantoor van drie advocaten valt er net zo goed onder als een kantoor van driehonderd.

Wat de Orde daarnaast van u verwacht

De Nederlandse orde van advocaten heeft via haar projectgroep Digitalisering & AI een set aanbevelingen gepubliceerd, opgebouwd rond vijf kernwaarden: onafhankelijkheid, partijdigheid, deskundigheid, integriteit en vertrouwelijkheid.

Drie daarvan raken direct aan de vraag welke tool u kiest.

Geen cliëntgegevens in publieke modellen

De aanbeveling is expliciet: voer geen vertrouwelijke of cliëntgegevens in publieke AI-modellen, en gebruik geen vertrouwelijke gegevens in gratis tools. Dat is de duidelijkste regel van het stel, en tegelijk de regel waar in de praktijk het meest tegen gezondigd wordt: een stuk tekst uit een dossier in een chatvenster plakken is een handeling van twee seconden.

Input en output binnen de kantooromgeving

De Orde beveelt aan te zorgen dat zowel wat u invoert als wat eruit komt binnen uw eigen omgeving blijft. Dit is het punt waar de meeste kantoren een keuze moeten maken, want de meeste AI-diensten zijn zo gebouwd dat dat per definitie niet kan.

Alleen tools met bronvermelding

Gebruik alleen instrumenten die laten zien waarop een antwoord is gebaseerd, zodat de output verifieerbaar is. En controleer citaten, jurisprudentie en feiten altijd handmatig voordat u ze gebruikt. Een AI-antwoord zonder vindplaats is voor uw werk niet bruikbaar, hoe overtuigend het ook klinkt.

Waarom dit nu urgent is geworden

Meerdere Nederlandse rechters hebben zich publiekelijk uitgesproken over verzonnen jurisprudentie in processtukken. Het Dekenberaad heeft daarover gewaarschuwd, en in enkele gevallen is een verplichte AI-cursus opgelegd.

Dat verandert de aard van het gesprek. Tot voor kort was AI-gebruik een efficiëntievraag. Nu is het ook een vraag waarop u een antwoord klaar moet hebben als er iemand aanklopt.

Wat u concreet kunt doen

Vier stappen, en geen ervan kost een week.

Leg vast welke tools u gebruikt. Eén A4 met de naam van elke AI-dienst die op kantoor wordt gebruikt, waarvoor, en door wie. Dat document is het begin van "aantoonbaar".

Scheid vertrouwelijk van niet-vertrouwelijk. Bepaal per tool of er cliëntgegevens in mogen. Voor publieke chatdiensten is het antwoord nee; leg dat vast in plaats van het aan het oordeel van het moment over te laten.

Organiseer één sessie over AI-geletterdheid. Wat een taalmodel is, waarom het dingen verzint, hoe u een antwoord controleert. Een halve dag volstaat, en u heeft een deelnemerslijst.

Kies gereedschap dat de aanbevelingen volgt. Blijven gegevens binnen uw omgeving? Staat er een vindplaats bij elk antwoord? Dat zijn twee vragen die u aan elke leverancier kunt stellen, en het antwoord is controleerbaar.

Waar wij staan

Dit artikel is geschreven door een leverancier, dus u mag het met gepaste argwaan lezen. Maar de aanbevelingen hierboven zijn niet van ons: ze staan op de site van de Orde, en u kunt ze zelf nalezen.

Wat wij hebben gebouwd sluit erop aan. LocalSearch draait volledig op uw eigen laptop, zodat input en output uw kantooromgeving niet verlaten, en bij elk antwoord staat de passage waarop het is gebaseerd, gemarkeerd in uw eigen document. Dat maakt twee van de drie aanbevelingen hierboven eerder een eigenschap van de software dan een afspraak die u moet bewaken.

Het maakt uw AI-geletterdheid niet aantoonbaar. Dat blijft uw werk.

Bronnen